Home > Het Berenbos > Beren

Beren

Wat zijn beren? Beren (Ursidae) vormen een familie binnen de roofdieren (carnivora). Beren zijn de grootste op het land levende roofdieren. Binnen de beren zijn drie onderfamilies te onderscheiden, de reuzenpanda (Ailuropodinae), de brilbeer (Tremarctinae), en de echte beren (Ursinae). De familie Ursinae bestaat uit zes verschillende beersoorten met overeenkomstige uiterlijke kenmerken zoals de krachtige poten en een fors lichaam. Daarnaast delen zij hetzelfde dieet. Hoewel deze beren allemaal omnivoor zijn, bestaat hun dieet toch voornamelijk uit plantaardig voedsel. Ze leven in zeer diverse gebieden, van de Noordpool tot aan de tropische wouden rond de evenaar. Bears in Mind richt zich met haar projecten op de (Europese) bruine beer, de Aziatische zwarte beer (kraagbeer), de Maleise beer (of honingbeer), de brilbeer en de lippenbeer.

Bruine beer

De bruine beer is de meest verspreide berensoort ter wereld. Ze komen voor van Europa via Azië tot Japan en in Noord-Amerika van het Kodiak-archipel door Alaska tot delen van Canada. In Europa leven ze in bergachtige gebieden, bossen en zelfs struikrijke toendra in het noorden. In Noord-Amerika geven ze vaak de voorkeur aan open landschappen. In Azië leven sommige beren in kustbossen, subalpiene steppen, graslanden en zelfs in de Gobiwoestijn in Mongolië. De zuidelijke verspreiding in Europa is fragmentarisch, met kleine populaties in Noord-Spanje, Italië, Frankrijk, Polen en Slovenië, en grotere populaties in de Balkan en Scandinavië.

Beren hebben voor hun overleving een habitat nodig die voldoende voedsel en beschutting biedt, zoals dichte bossen of ruig terrein met mogelijkheden voor winterslaap.

Dieet
Bruine beren zijn alleseters: ze eten zowel plantaardig als dierlijk voedsel en nemen wat ze tegenkomen. Het voedsel varieert per seizoen en regio, waardoor ook hun dieet verandert. In de meeste gebieden bestaat het grootste deel van hun voeding uit planten, zoals bessen, vruchten, noten, groene scheuten, wortels, knollen en paddenstoelen. In noordelijke streken eten ze ook vlees van kleine zoogdieren en hoefdieren, zoals herten en elanden, evenals vis en kadavers. Ze plunderen soms bijenkorven voor honing en vangen insectenlarven. Tijdens de herfst eten bruine beren extra veel, omdat ze zich voorbereiden op hun winterslaap.

Sociaal gedrag
Bruine beren zijn over het algemeen solitaire dieren, behalve moeders met jongen of tijdens het paarseizoen. In gebieden met veel mensen zijn ze vaak schemeractief, actief bij zonsopkomst en zonsondergang, of zelfs ’s nachts. In afgelegen gebieden foerageren ze ook overdag. Ze zijn zeer territoriaal en gebruiken geuren, markeringen en geluiden om hun gebied aan te geven. Hoewel ze meestal solitaire dieren zijn, kunnen ze in voedselrijke gebieden, zoals zalmrivieren in Alaska, tijdelijk samenkomen en een zekere hiërarchie vertonen tijdens het eten.

Wist je dat?
Er leefde ooit een populatie bruine beren in Noord-Afrika, in de Atlasbergen! Tegenwoordig komen ze daar niet meer voor.

Status
De Europese bruine beer is al in grote delen van zijn voormalig leefgebied uitgeroeid. Ook andere ondersoorten van de bruine beer, zoals de grizzly beer in Noord-Amerika, worden veelal bedreigd. Het aantal bruine beren wordt wereldwijd op 100.000 individuen geschat. Volgens de IUCN-status wordt de bruine beer ‘veilig’ genoemd. Op een aantal plaatsen wordt de populatie wel als bedreigd beschouwd.

Amerikaanse zwarte beer

De Amerikaanse zwarte beer (Ursus americanus) is een uitzonderlijk aanpasbare soort. Hij leeft in een groot deel van Noord-Amerika, van Alaska tot centraal Mexico, en komt voor in uiteenlopende omgevingen, van gematigde loofbossen tot de Arctische toendra in het noorden en subtropische bossen in het zuiden. Ook in de buurt van menselijke nederzettingen en landbouwgebieden kan hij overleven, zolang er dicht struikgewas in de buurt is om zich te verschuilen.

Hoewel hun bossen vaak een overvloed aan voedsel bieden, dwalen ze soms buiten hun natuurlijke habitat op zoek naar gebieden met extra voedsel, dat ze met hun uitzonderlijk scherpe reukzin kunnen opsporen. Ze trekken rivieren en wegen over, afhankelijk van de seizoensgebonden beschikbaarheid van voedsel.

Dieet

De Amerikaanse zwarte beer is een opportunistische alleseter. In het vroege voorjaar, net na het verlaten van hun hol, voeden ze zich met verse, eiwitrijke grassen en kruiden. Later in het seizoen zoeken ze de vruchtbare rivierdalgebieden op en eten ze wat beschikbaar is in struikgebieden langs de oevers.

In de zomer verkiezen ze de rand van loofbossen en open plekken, die zowel voedsel als schaduwrijke rustplaatsen bieden. Af en toe jagen ze op jonge hoefdieren, zoals kalfjes van herten. In het vroege najaar richten ze zich op voedingsrijke harde mast zoals hazelnoten, kastanjes, beukennootjes, eikels en dennenpitten. Waar deze schaarser zijn, eten ze bessen en ander zacht fruit, zodat ze voldoende vetreserves kunnen aanleggen voor hun winterslaap. Hun dieet bestaat verder uit een breed scala aan planten, zoals wilde selderij, paardenbloem, verse grassen, bessen, vruchten, noten en landbouwgewassen. Ze eten ook dierlijk voedsel, waaronder insecten, kleine zoogdieren, vissen, vogels, eieren en reptielen. De meeste Amerikaanse zwarte beren gaan in winterslaap, maar sommige zuidelijke populaties hebben geen winterslaap omdat de winters er mild zijn en er voldoende voedsel is. Wanneer hij van zijn winterslaap geniet doet hij dat het liefst in een holle boom, een grot, onder grote stenen of onder een omgevallen boom.

Sociaal gedrag
Net zoals de meeste andere beren is deze soort een solitair dier. Hij leeft veelal alleen, met uitzondering van vrouwtjes die hun jongen bij zich houden. Op plaatsen waar voedsel in overvloed is kome de beren vaak bij elkaar.

Wist je dat?

Wist je dat Amerikaanse zwarte beren uitstekende zwemmers zijn en vaardig in het klimmen van bomen om aan roofdieren te ontsnappen, om te rusten of om knoppen of vruchten te eten?


Status
Er zijn nog ongeveer 850.000 – 950.000 Amerikaanse zwarte beren in het wild. Bedreigingen voor hun voortbestaan zijn de vernietiging van hun natuurlijke leefgebied en de illegale jacht. Maar de populatie is redelijk stabiel en neemt op sommige plaatsen, zoals in nationale parken, zelfs toe. De IUCN-status van de Amerikaanse zwarte beer is ‘veilig’. Toch zijn er populaties in het oosten van Amerika die worden bedreigd.

Aziatische zwarte beer

Het verspreidingsgebied van de Aziatische zwarte beer (ook wel kraagbeer genoemd vanwege de ruige lange haren in de nek, op de schouders en aan de zijkanten van de hals) strekt zich uit van Noord-Iran tot Zuidoost-Azië, Japan en het Himalaya gebergte (tot een hoogte van ongeveer 4000 meter). Hij leeft in bosrijke, bergachtige gebieden. In de winter trekken ze naar lager gelegen gebieden. De kop van de Aziatische zwarte beer is rond, met opvallend grote en bewegelijke oren die ver uiteen staan.  Zijn langharige vacht is meestal gitzwart, soms donkerbruin. Op zijn borst zit een witgele maanvormige tekening.

Dieet
De Aziatische zwarte beer is een echte omnivoor en een opportunistische eter: hij eet een breed scala aan voedsel, afhankelijk van wat hij kan vinden. Zijn dieet is grotendeels plantaardig en bestaat uit knollen, eikels, granen, vruchten, bessen, wortels en noten. Af en toe jaagt hij ook op zoogdieren, zoals schapen of geiten. In het noordelijke deel van zijn leefgebied varieert zijn voeding sterk door de seizoenen, omdat zowel het type als de hoeveelheid voedsel gedurende het jaar flink verandert.

Sociaal gedrag
De Aziatische zwarte beer leeft voornamelijk solitair, behalve tijdens de paartijd. Naar soortgenoten is hij niet snel agressief. Er is nog niet veel bekend over deze beersoort in het wild.

Wist je dat?

Wist je dat de Aziatische beer in sommige gebieden ook voorkomt in gemengde naald- en loofbossen, tot hoogtes van 4000 à 4500 meter?

Winterslaap

In gematigde gebieden houden Aziatische zwarte beren van de late herfst tot het voorjaar een winterslaap. Daarvoor zoeken ze naar voedingsrijke producten zoals bessen, noten en eikels om vetreserves aan te leggen. In het zuidelijke deel van hun verspreidingsgebied zonder sneeuwval (bijvoorbeeld Thailand en Taiwan), waar voedsel altijd beschikbaar is, houden Aziatische zwarte beren geen winterslaap, behalve zwangere vrouwtjes, die hun jongen in holen krijgen en grootbrengen.

Status
VVolgens de IUCN-status is de Aziatische zwarte beer ‘kwetsbaar’. De populatie wordt voornamelijk bedreigd door de jacht omwille van zijn lichaamsdelen (gal) en het verlies van zijn leefgebied door habitatvernietiging. Dit dwingt ze steeds dichter bij de bewoonde wereld. Daarbij neemt de landbouw toe, wat resulteert in mens-beer conflicten; ze eten soms vee en het aantal gevallen waarbij mensen gewond raken na contact met een beer neemt ook toe.

Lippenbeer

De lippenbeer leeft voornamelijk in Centraal en Zuid India, Bangladesh, Nepal, Buthan en Sri Lanka. Door de afsplitsing van India en het eiland Sri Lanka zijn er twee ondersoorten ontstaan. Het leefgebied van de lippenbeer bestaat uit uitgestrekte tropische, beboste, dun bevolkte, bergachtige gebieden en toendra’s die een goede schuilplaats bieden. Zijn opvallendste kenmerk is de snuit; die is licht en uitgestrekt, met bewegelijke lippen die ver vooruit gestoken kunnen worden, vandaar zijn naam. Verder heeft de lippenbeer een uitzonderlijke lange, platte tong. Het zwarte, lange ruige haar vormt een grote kraag in zijn nek. Vaak hebben ze lange haren over de oren. Op de borst is een witte hoefijzervormige tekening te zien.

Dieet
De lippenbeer eet vooral termieten, mieren en fruit. Om gemakkelijk termietenheuvels of mierenhopen open te kunnen maken heeft de lippenbeer grote nagels aan zijn voorpoten. Daarna blaast hij met kracht stof en aarde uit de termietenheuvels en slurpt vervolgens met zijn buisvormige vooruitgestoken tong de bewoners zó luidruchtig naar binnen dat hij wel 100 meter verderop te horen is! Ook houdt deze beer van bladeren, bloesem, vruchten en bijennesten. Hiervoor klimt hij dan ook graag in bomen. Net zoals de Reuzenpanda, Brilbeer, IJsbeer en Maleise beer gaat de lippenbeer niet in winterslaap.

Sociaal gedrag
De lippenbeer is veel ’s nachts actief. Overdag slaapt hij in natuurlijke of zelf gegraven holen. Vooral langs rivieroevers of in ravijnen. Zij wijze van klimmen ziet er onbeholpen uit, maar toch klimt hij graag in de bomen op zoek naar voedsel. De lippenbeer is in tegenstelling tot de meeste andere beren redelijk sociaal.

Status
In heel zijn leefgebied wordt de populatie van de lippenbeer bedreigd, zowel in Sri Lanka als in India. Ooit hebben de zigeuners lippenberen gebruikt om ze af te richten als dansbeer. Vanuit India is dit gebruik verspreid naar het Midden-Oosten en Europa. De vele honderden dansberen zijn inmiddels gelukkig uit het straatbeeld verdwenen en in opvancentra geplaatst. De lippenbeer is een belangrijk dier in de droge bossen van centraal en zuid India en Sri Lanka. Bescherming is nodig, anders sterft de lippenbeer ook hier, net als in Zuid-China, over niet al te lange tijd uit. De IUCN-status van de lippenbeer is ‘kwetsbaar’.

IJsbeer

Het leefgebied van de ijsbeer bestaat uit de kustgebieden van de Poolcirkel. IJsberen jagen voornamelijk op het pakijs bij de kust en op de eilanden. In de zomer zijn de ijsberen vooral te vinden op de toendra-achtige gebieden. Het lichaam van de ijsbeer is, in tegenstelling tot dat van de meeste bruine beren, slank en zijn poten zijn kort en stevig. De brede, platte voetzolen vertonen haren in de naden, zwemvliezen tussen de tenen en zijn voorzien van vijf grote nagels. Dit zorgt voor een goede grip op het gladde ijs. De huid van de ijsbeer is zwart en absorbeert heel goed de warmte. De witte, holle haren en een dikke vetlaag zorgen voor extra isolatie waardoor de ijsbeer goed warm blijft. In wezen is de ijsbeer niets anders dan een bruine beer die zich in de IJstijd aan het leven in het Poolgebied heeft aangepast. IJsberen houden geen winterslaap. In periodes met weinig zeehonden of bij extreem weer blijven ze echter inactief in sneeuwbanken en leven ze van de vetreserves die ze hebben opgebouwd. Wanneer ze ’s zomers aan land zijn, vasten ze meestal en verminderen ze hun activiteit om energie te besparen. In de Hudsonbaai krabben ze ondiepe kuilen of graven ze soms zelfs holen om te ontsnappen aan de hitte en insecten.

Dieet
De ijsbeer heeft veel meer een roofdierengebit dan zijn soortgenoten en ik ook veel meer een carnivoor dan de bruine beer. Het voornaamste voedsel van de ijsbeer is dan ook dierlijk. Zeehonden hebben de voorkeur. Daarnaast doet hij zich tegoed aan walrussen, zeevogels en vis. Maar zo nodig neemt hij ook genoegen met kleinere prooien zoals sneeuwhazen en lemmingen. In de zomer eet hij bovendien de bladeren van de wilg, bessen, gras en mos. Een ijsbeer kan ook mensen aanvallen.

Wist je dat?
Ze kunnen grote afstanden afleggen tijdens het zwemmen en dit meerdere dagen achter elkaar volhouden.

Sociaal gedrag
IJsberen leven over het algemeen solitair, behalve wanneer het paartijd is. De ijsbeer is een bijzonder goede zwemmer, kan enkele meters diep duiken en soms wel 80 seconden onderwater blijven! Op het land kan de ijsbeer zich ook prima voortbewegen en is hij bijzonder snel. Daarbij heeft de ijsbeer een zeer goed ontwikkeld reukorgaan. Wanneer hij een prooi heeft ontdekt die zich vele kilometers verderop bevindt, loopt hij in een rechte lijn tot wel 65 kilometer per uur om de prooi te bereiken.

Status
De ijsbeer heeft geen natuurlijke vijand. De mens is hun enige vijand. Volgens de IUCN-status is de ijsbeer ‘kwetsbaar’. Door het broeikaseffect en menselijke invloed neemt de populatie ijsberen nu al drastisch af en de toekomst ziet er niet best uit. Geschat is dat er nog ongeveer 20.000 tot 25.000 ijsberen leven over de hele wereld.

Maleise beer

Het leefgebied van de Maleise beer, ook wel honingbeer genoemd, beslaat Zuid-Oost-Azië, inclusief Borneo, Java, Maleisië, Sumatra, Thailand en Myanmar. Deze beer komt voornamelijk voor in bosrijke gebieden, zoals tropische regenwouden. De Maleise beer is de kleinste van alle berensoorten. Zijn kop heeft een enigszins hondachtig uiterlijk, is vrij klein en plat, met een vuilwitte, korte snuit en een uitzonderlijk lange tong. Op de borst draagt hij een hoefijzervormige, room- tot geelgekleurde vlek. Zijn korte vacht is glanzend zwart tot zeer donkerbruin. In het Engels staat hij bekend als de ‘sun bear’. Door het klimaat waarin hij leeft, houdt de Maleise beer geen winterslaap.

Dieet
De honingbeer eet voornamelijk plantaardig voedsel, zoals palmharten van de kokospalm en in het bijzonder jonge spruiten. Ook bevat hun dieet honing, nectar van bloemen, fruit, bessen en zaden. Maar ze eten ook insecten zoals mieren en termieten. Daarnaast eet hij onder andere ook kleine gewervelde dieren zoals zoogdieren en vogels.

Sociaal gedrag
Maleise beren leven voornamelijk solitair, maar heel soms ook in kleine groepen. Overdag slapen ze in een holle boom en ’s nachts klimmen ze rond in de bomen op zoek naar voedsel. Op de grond zoeken ze naar insecten, onder andere in holle boomstammen. Honingberen brengen een groot deel van de dag door in bomen waar ze nesten bouwen.

Status
Op de Maleise beer wordt gejaagd vanwege hun gal en klauwen welke veel geld opleveren. Deze worden gebruikt in de Traditionele Chinese geneeskunde. Daarnaast is het leefgebied van de Maleise beer drastisch aan het afnemen door toedoen van de mens. Dit heeft tot gevolg dat ze steeds dichterbij menselijk leefgebied worden gedwongen om voedsel te zoeken. Om deze redenen is de IUCN-status van de Maleise beer dan ook ‘kwetsbaar’.

Brilbeer

De brilbeer komt voor in Zuid-Amerika, vooral in het Andesgebergte, vaak in afgelegen en moeilijk toegankelijke gebieden. Dit onherbergzame leefgebied heeft er waarschijnlijk aan bijgedragen dat de soort nog niet is uitgestorven. Brilberen leven voornamelijk in bergwouden rond 2000 meter hoogte, maar worden soms ook aangetroffen op steppes en zelfs in woestijnachtige gebieden. Hun opvallende blonde tekening rond de ogen, die vaak doorloopt tot op de borst, geeft de soort zijn naam: ‘brilbeer’. Elke beer heeft een unieke tekening. De brilbeer heeft een kortharige vacht van zwart tot donkerbruin en beschikt over sterke klauwen. Het is een relatief kleine berensoort die geen winterslaap houdt.

Dieet
De brilbeer eet voornamelijk plantaardig; noten, vruchten, laurier, vijgen, jonge bladeren, boomschors, zaden kruiden en honing behoren tot zijn dieet. Het liefst eet hij harten van de bromelia (een plant die in zijn leefgebied voorkomt). Heel af en toe eet hij ook een muis, konijn, insecten of zelfs een lam of hert.

Sociaal gedrag
De brilbeer leeft solitair. Ze ontlopen elkaar maar zijn daarbij niet territoriaal. Van alle beren maakt de brilbeer het meest gebruik van bomen: om voedsel te zoeken, te vluchten, maar ook om te slapen. Hij trekt takken naar elkaar toe om een nest of eetplatform te maken.

Status
Ondanks zijn grote leefgebied en zijn perfecte aanpassing aan het leven in de meest onherbergzame delen van het Andesgebergte en daarbuiten is de brilbeer toch één van de meest bedreigde berensoorten. Zijn IUCN-status is dan ook ‘kwetsbaar’. Volgens schattingen zijn er 13.000 tot 18.000 brilberen in leven. De daling in de populatie brilberen wordt voornamelijk veroorzaakt door de jacht en het verlies van zijn leefgebied.

Reuzenpanda

De reuzenpanda komt voor in de berggebieden van China. Ze leven voornamelijk aan de oostkant van het Tibetaanse Plateau, waar de panda in ongeveer 67 Chinese reservaten te vinden is. Rondom de ogen heeft de reuzenpanda heeft de reuzenpanda zijn kenmerkende zwarte vlekken waardoor zijn ogen erg groot lijken. Een ander, minder opvallend kenmerk is de zesde teen. De reuzenpanda heeft zes tenen aan de voorpoten in plaats van vijf. De vacht wordt gevormd door dikke, lange haren. De hoofdkleur is geelwit, de poten zijn zwart, evenals de ring om de ogen, de oorschelpen en een smalle band over de schouders.

Wist je dat?

Hun leefgebied is het meest gefragmenteerd van alle acht berensoorten en ze komen voor in zes afzonderlijke bergketens.

Dieet
Hoewel de voorouders van de reuzenpanda vleeseters waren, is de reuzenpanda toch echt vegetariër. Hij eet voornamelijk bamboe. Een stukje vlees op zijn tijd slaat hij echter niet af. De spijsvertering van de reuzenpanda is gek genoeg niet ingesteld op het verwerken van bamboe en andere planten. Hij moet daarom veel en vaak eten, tot wel 10 tot 15 keer per dag en 10 tot 12 uur per dag!

Sociaal gedrag
Een wilde panda besteedt zijn dag voornamelijk aan rusten, eten en voedsel zoeken. Wanneer de panda zich bedreigt voelt klimt hij in een boom. Normaal gesproken leven ze op de grond. In principe leven panda’s solitair, behalve tijdens het paringsseizoen. Dan zoeken ze elkaar op. Recent onderzoek wijst echter uit dat er ook vaak kleine groepjes panda’s in grote gebieden leven, die – ook buiten het paringsseizoen – contact met elkaar hebben. Panda’s lijken erg schattig, maar zijn beslist niet ongevaarlijk. Het is voorgekomen dat een panda een mens aanviel uit irritatie.

Status
Het leefgebied van de panda wordt steeds kleiner en de IUCN-status van de panda is dan ook ‘kwetsbaar’. Ook zijn beperkte dieet kan voor een bedreiging zorgen. In China zijn een aantal natuurreservaten voor de panda en in de dierentuinen proberen ze met panda’s te fokken, wat erg moeilijk gaat. Pandavrouwtjes zijn uiterst kieskeurig in de selectie van de mannen. Naar schatting leven er nog ongeveer 1865 panda’s in het wild. Onderzoekers zijn momenteel bezig om door middel van fokprogramma’s, waarbij voornamelijk gebruikt wordt van kunstmatige inseminatie (KI), om de populatie in stand te houden. Maar helaas worden er maar weinig jongen geboren door de zeer korte vruchtbaarheidsperiode van pandavrouwtjes. De populatie in het wild zal dus niet snel groeien.