Home > Voorlichting & Educatie

Het ontbreken van een solide beheer-/managementplan voor de bruine beer in Bosnië-Herzegovina leidt ertoe dat berenpopulatie onder druk staat. De houding van de bevolking ten opzichte van beren (en carnivoren in het algemeen) is doorgaans negatief, waardoor beren vaak slachtoffer worden van represailles bij schade aan gewassen, bijenkorven of de veestapel. Een educatie- en bewustwordingscampagne over de rol die beren als sleutelsoort vervullen in het ecosysteem moet hier verandering in brengen.

Om de houding van mensen ten aanzien van beren te peilen, zal een uitgebreide survey worden gehouden onder een groep van ongeveer 3.000 mensen. De enquête bestaat uit ongeveer 45 uiteenlopende vragen. Daarnaast zullen vier workshops en twee rondetafel bijeenkomsten georganiseerd worden (op diverse plekken in BiH) met als hoofdonderwerp hoe beren en mensen in harmonie naast elkaar kunnen leven. Tenslotte zullen er diverse bijeenkomsten worden georganiseerd met overheidsfunctionarissen om de wet- en regelgeving ten aanzien van de bescherming van wilde beren, maar ook beren in gevangenschap (CITES, Animal Welfare Act), aan te scherpen.

ZOO werkt aan natuurbeschermingseducatie in dierentuinen, musea en op scholen. Het laatste educatie project van ZOO Outreach dat door Bears in Mind financieel ondersteund is, betrof een handleiding voor docenten op scholen en educatieve medewerkers van dierentuinen (2008 – 2009). Dit lespakket bestaat uit allerlei educatieve spelletjes, T-shirts, maskers, stickers en posters. Uiteraard zit er een informatiepakket bij, dat uitleg geeft over de bedreigingen waaraan de bruine beer, de lippenbeer, de Aziatische zwarte beer en de Maleise beer blootstaan. India is het enige land op de wereld waar vier verschillende soorten beren voorkomen in het wild!

Het belang van educatie
ZOO Outreach is zeer vooruitstrevend in educatie over beren. Bears in Mind onderstreept het belang van educatie om te komen tot optimale bescherming van de bruine beer. Daarom steunt zij de Indiase organisatie ZOO met haar educatiewerk in India.

Deelnemers aan de workshop waren het er over eens dat er meer duidelijkheid moet komen over de langetermijneffecten, voordat men kan zeggen of de herintroductie van gerehabiliteerde beren wel of niet goed is voor de bescherming van de soort. De workshop was een samenwerkingsverband tussen Bears in Mind en de Bear Taxon Advisory Group (Bear TAG) van de European Association of Zoos and Aquaria (EAZA). 

Herintroductie in Italië
In de bergen van Trentino, Italië, worden wilde beren uit Slovenië geïntroduceerd. In Slovenië leeft namelijk nog een gezonde populatie bruine beren. Naast verhuizing van wilde beren bestaat ook de mogelijkheid van herintroductie van gerehabiliteerde beren. In een dergelijk programma worden weesbeertjes opgenomen waarvan de moeder is doodgeschoten of verongelukt. Ze worden verzorgd en leren om te overleven. Als de weesbeertjes goed voor zichzelf kunnen zorgen, worden ze teruggeplaatst in de vrije natuur. Over de herintroductie en de effecten op langere termijn is nog niet zoveel bekend. Veel herintroductieprogramma’s leveren wel informatie over overlevingskansen van een beer in de eerste paar maanden of in het eerste jaar, maar daarna weet men niet wat er met de beren gebeurt. Worden ze snel afgeschoten omdat ze niet goed op hun hoede zijn? Sterven ze toch uiteindelijk als gevolg van de honger, of omdat ze te weinig ervaring hebben met jagen?

De stichting blijft financiële middelen voor opvanglocaties voor beren die worden bevrijd beschikbaar stellen en geeft voorlichting over dit onderwerp. Voor de opvang van de misbruikte beren in Azië werkt Bears in Mind samen met de Aziatische dierenwelzijnsorganisatie Animals Asia Foundation (AAF). In Vietnam is de opvanglocatie Tam Dao Bear Centre gebouwd en op termijn worden ook in China meer beren bevrijd en wordt het bestaande opvangcentrum China Bear Rescue van Animals Asia uitgebreid.

Sinds 2001 heeft het Balikpapan-district de Maleise beer uitgeroepen tot mascotte, met als doel deze soort beter te beschermen. Dit heeft geleid tot betere bescherming van het laatste stuk primair bos in het district waar nog een populatie beren woont (het Sungai Wain bos) en tot een verhoogde bewustwording bij de lokale bevolking. Het verblijf is voor een groot deel omringd door een verhoogde brug. Vanaf hier kunnen bezoekers de beren zien spelen, klimmen en graven. Lokale gidsen zijn speciaal opgeleid om de bezoekers van informatie te voorzien.

Bedreigingen voor de honingbeer
Bezoekers kunnen informatie vergaren via beschilderde panelen, schilderijen, beelden van beren en interactieve informatiedisplays. Al het educatiemateriaal is handgemaakt door lokale kunstenaars. De lokale overheid is vanaf het begin erg enthousiast over het project en heeft toegezegd om de dagelijkse managementkosten op zich te nemen. De Maleise beer (of Honingbeer) is een beschermde diersoort in Indonesië, maar de wethandhavers nemen het vaak niet zo nauw. Doordat nog steeds enorme stukken natuurlijk bos worden omgezet in palm olie plantages of op onverantwoorde wijze worden omgehakt, raken grote aantallen beren hun leefgebied kwijt. In hun zoektocht naar eten komen ze soms in bewoonde gebieden aan de rand van bossen of ze worden gedood voor hun galblazen. De jongen worden gevangen genomen om als huisdier te dienen tot ze te groot (en te gevaarlijk) zijn geworden en de eigenaar het dier verwaarloosd of erger…

Natuurbescherming in werking
Met de meest recente financiële steun van Bears in Mind worden o.a.:

1) Diverse educatie materialen ontwikkeld en geprint;

‐ Ontwerp en productie van het nieuwe honingberen activiteiten boekje;
‐ Herdrukken van het honingberen boekje welke wordt uitgedeeld aan bezoekers van het centrum;
‐ Productie van diverse honingbeer-promotie materialen;

2) Onderhoud en reparatie aan de bezoekersbrug van het educatiecentrum en de verblijven van de honingberen;

3) Het trainen van gidsen die bezoekers op een educatieve toer door het centrum nemen.

In de onderstaande kaart is de locatie weergegeven waar dit project zich bevindt. Klik op het Bears in Mind icoontje voor meer informatie.

De eerste workshop ‘Brown Bear Management in Slovakia’ vond plaats in juli 2011. Jagers, bosbouwers, natuurbeschermers, overheidsinstanties, vee- en bijenhouders, mensen van de politie en de universiteit zaten aan tafel. Op effectieve wijze werden partijen met tegenovergestelde belangen door Dr. Alistair Bath naar oplossingen en overeenstemming geleid. Dr. Bath is expert op het gebied van Human Dimensions in Wildlife Management. Aan het einde van deze tweedaagse workshop werd door alle aanwezigen, inclusief het Ministerie van Milieu, de wens geuit aan een tweede workshop te willen deelnemen. Deze vond plaats in oktober van datzelfde jaar en was wederom een succes. Ook in 2012 werden er worshops gehouden als vervolg hierop. De basis is gelegd voor een concept beheersplan voor de bruine beer in Slowakije. In 2015 – 2016 zal door het verantwoordelijke overheidsorgaan verder gewerkt worden aan een plan, ook voor de lynx en de wolf.

Bear Emergency Team (BET)
Een BET komt in actie zodra een beer te dicht bij mensen komt. Doortastend optreden leidt ertoe dat zowel mens als beer geholpen worden. De leden van een BET worden door het Ministerie van Milieu aangesteld. Bears in Mind heeft fondsen verstrekt voor het organiseren van diverse Bear Emergency Team trainingssessies. Deze trainingen worden gegeven door Dr. Djuro Huber, een Kroatische berenexpert waar Bears in Mind al langere tijd mee samenwerkt. Het team zet zich ook in om conflicten met beren te helpen voorkomen, en assisteert de overheid bij de registratie van alle beergerelateerde problemen. Bijvoorbeeld ook beren die slachtoffer zijn van een verkeersincident. 

Het door Bears in Mind ondersteunde educatieproject (startdatum begin 2011) heeft als hoofddoel het vergroten van de bewustwording bij schoolkinderen en studenten van de situatie waarin de beren in Thailand zich bevinden. Medewerkers van WFFT vertellen op scholen en universiteiten over het misbruik van beren. Deze presentaties worden aangevuld met educatief materiaal in de vorm van een boekje (zowel in het Engels als in het Thais) over de bedreiging en bescherming van beren in Zuidoost Azië. Hierin staan ook voorbeelden van beren die opgevangen zijn door WFFT, welzijnsproblemen omtrent beren in gevangenschap en algemene informatie over beren in Thailand.

Het opvangcentrum
Hoewel met name olifanten, apen, krokodillen, slangen en orang-utans in Thailand gebruikt worden voor menselijk vermaak, worden beren met name in kleine kooien in zogenaamde dierentuinen opgesloten. Daarnaast worden ze gehouden als huisdier, wat illegaal is. Schattige kleine beertjes lijken in eerste instantie leuk, maar ze worden groter, eten heel veel en worden onhandelbaar en agressief. De meeste eigenaren dumpen hun ‘huisdier’ vervolgens bij een tempel of opvangcentrum. Sinds haar oprichting heeft WFFT meer dan 1500 dieren opgevangen. Dit zijn voornamelijk apen (makaken, gibbons en langoeren) en beren (Aziatische zwarte beren en Maleise beren). Een aantal van deze dieren kan later worden teruggezet in het wild. Helaas lukt dit voor een groot deel echter niet. Deze dieren zijn te lang in contact geweest met mensen of hebben een traumatisch verleden wat herintroductie in het wild onmogelijk maakt. Op dit moment leven er 450 dieren permanent in het opvangcentrum.

Daarnaast heeft de oorlog tussen 1992 en 1995 een zware impact op de populatie gehad. Zelfs nu nog worden er beren gedood door achtergebleven landmijnen. Een groot probleem is tevens het gebrek aan kennis en bewustwording over beren bij het grote publiek en bij belangenorganisaties. Daarom is Bears in Mind samen met de Universiteit van Sarajevo eind 2008 een educatie project gestart om de bruine beer in Bosnië onder de aandacht te brengen.

Beren in Bosnië
Het is de eerste keer dat er in Bosnië een project wordt uitgevoerd om een diersoort op deze manier te beschermen. De nadruk zal liggen op voorlichting op scholen en faculteiten over o.a. berenbiologie, gedrag, voedsel, voortplanting en de rol van de beer in het ecosysteem. Daarnaast worden educatieve en informatieve bijeenkomsten georganiseerd bij jachtverenigingen, dierenbeschermingsorganisaties, toeristenorganisaties, bosbeheerders en veehouders. Allemaal groepen en organisaties die met beren te maken hebben. De bewustwording middels brochures en publicaties zal de basis zijn voor een beheersplan voor de bescherming van beren in Bosnië.

Bezoekers van de educatieruimte krijgen voorlichting over het leven van beren, het werk van AAF, beerboerderijen (‘bear farms’), beregal en de negatieve gevolgen hiervan voor beren in het wild en zelfs voor de gezondheid van mensen. Ook informatie over beervriendelijke alternatieven voor gal in traditionele medicijnen, het welzijn van beren in gevangenschap en het beschermen van beren in het wild vormt een groot gedeelte van het educatieprogramma. De ruimte bestaat uit twee zeecontainers. De beren die hier opgesloten zaten, zijn in januari 2010 gered en naar het opvangcentrum gebracht. De containers, voorheen een helse plek voor de beren, staan nu symbool voor de hoop op bevrijding van duizenden soortgenoten die nog opgesloten zitten.

Bear farms
In China alleen al, wordt jaarlijks bij zo’n 7000 Aziatische zwarte beren ongeveer 7000 kilo gal afgetapt voor de productie van Traditionele Chinese Medicijnen. Ze zitten opgesloten in kooien in zogenaamde ‘bear farms’. Het houden van beren op ‘bear farms’ heeft grote gevolgen voor de wilde populatie. Beren worden illegaal uit het wild gehaald om de populatie die in gevangenschap leeft aan te vullen. Meer dan de helft van de beren op de berenboerderijen sterft bij de eerste keer gal aftappen. Beren die het overleven worden maximaal tien jaar oud. Al die jaren liggen ze in een kooi die niet groter, vaak zelfs kleiner is dan de beer. Het galzuur wordt gebruikt om klachten zoals koorts en leveraandoeningen te bestrijden. Daarnaast is galzuur een ingrediënt van onder andere thee, wijn, shampoo en hoestdrank.

Bij het opstarten van de site wordt gevraagd om een ‘ogenbeertje geduld’. Het geduld wordt niet lang op de proef gesteld. Al gauw heet een Berenbosbewoner de bezoeker welkom. Hij vertelt over het beregoeie leven in Het Berenbos in Rhenen, maar dat het vroeger wel anders was als dansbeer of circusbeer. Nu wordt er goed voor de beren gezorgd. Op de site valt van alles te beleven. Ringtones, foto’s, filmpjes en vergeet vooral de Grote Berenquiz niet. Die is niet alleen leuk, maar ook leerzaam. Onder de neus van de Leerbeer vindt de jeugdige bezoeker meer over Het Berenbos, de berenbosbewoners, andere beersoorten en natuurlijk de beerproblemen. Want die zijn er helaas nog steeds. Juf of meester kan hier het Beren-Lespakket aanvragen. Een druk op de neus van de 'Meerbeer', biedt de gelegenheid tot het stellen van vragen aan Bears in Mind. Tegen een kleine vergoeding kan Het Berenbosavontuur Spreekbeurtpakket aangeschaft worden.

Educatie voor kinderen
Bears in Mind hecht grote waarde aan het voorlichten van kinderen. Dit wordt niet alleen gestimuleerd  in landen waar mens-beer conflicten voorkomen, maar is ook in Nederland van groot belang. Veel mensen zijn nog steeds niet op de hoogte van het leed dan beren wordt aangedaan. Hoe eerder er begrip en kennis wordt overgebracht, hoe makkelijker de stap tot actieve bescherming van de beren.