Home > Natuurbescherming

Thema: Natuurbescherming

De Brilbeer of Jucumari is de enige beersoort in Zuid-Amerika, en is door de IUCN geclassificeerd als Kwetsbaar (VU). Als sleutelsoort van de Tropische Andes leeft hij in nevelwouden en hooglandgraslanden (de páramo) die essentieel zijn voor waterregulatie en klimaatstabiliteit. In Bolivia worden zijn voortbestaan echter steeds meer bedreigd door habitatverlies en conflicten tussen mens en dier.

Ondanks zijn ecologische belang is actuele en systematische informatie over de verspreiding en ecologie van de Jucumari nog steeds beperkt. In het departement Santa Cruz dateert de meest recente gepubliceerde studie van 27 jaar geleden en werd uitgevoerd nabij het Nationaal Park Amboró. Dit enorme gebrek aan kennis onderstreept de dringende noodzaak om actuele gegevens te verzamelen ter ondersteuning van effectieve beschermingsstrategieën.

Het project van Fundación para el Desarrollo de la Ecología FUNDECO / Programa de Conservación JUKUMARI zal de aanwezigheid en verspreiding van de Brilbeer onderzoeken in de gemeenten Mairana, Samaipata en Comarapa. Door middel van participatieve monitoring zullen getrainde lokale bewoners sporen van berenactiviteit documenteren en belangrijke bedreigingen identificeren, met name conflicten gerelateerd aan veehouderij.

Parallel hieraan zal het initiatief voorlichtings- en bewustwordingsactiviteiten uitvoeren in de regio, waaronder gemeenschapsbijeenkomsten, educatief materiaal produceren en verspreiden en lokale evenementen waar de beer centraal staat organiseren. Deze acties zijn gericht op het versterken van het begrip van het ecologische belang van de soort, het verminderen van conflicten en het bevorderen van een cultuur van samenleven.

Door wetenschappelijk onderzoek, participatieve monitoring en milieueducatie te integreren, zal dit project actuele gegevens genereren, lokale gemeenschappen versterken en de rol van de Jucumari als belangrijke indicator voor de gezondheid van ecosystemen in de Tropische Andes onderstrepen.

Bears in Mind ondersteunt dit project financieel sinds 2026.

In de noordelijke Andes van Ecuador moeten Brilberen steeds vaker gefragmenteerde bossen, landbouwgronden en nederzettingen doorkruisen naarmate de landbouw uitbreidt en het klimaat verandert. Dit vergroot het risico op conflicten enorm.

Dit onderzoeksproject van het Earth and Life Institute, Universiteit van Leuven in België, ontwikkelt een voorspellend model om berenbewegingen te anticiperen en gerichte natuurbescherming te sturen. Met behulp van radiokragen, cameravallen en diverse landschapsvariabelen analyseert het hoe vegetatie, topografie, water en infrastructuur het gedrag van de beren beïnvloeden. Ruimtelijke analyses voeden een AI-gebaseerd model dat de reacties van beren onder verschillende scenario’s simuleert en aantoont dat conflicten voortkomen uit interacties op meerdere schaalniveaus, en niet enkel uit ruimtelijke overlap. Het project voegt waarschuwingen van beren in de buurt, snelle interventies, gemeenschapsgerichte preventieve maatregelen en lange termijn-monitoring toe om risicovolle corridors en seizoenspatronen te identificeren, ter ondersteuning van op bewijs gebaseerde samenlevingsstrategieën tussen mens en beer.

Het dieet vormt een belangrijk onderdeel van de ecologie en het functioneren van een soort. Ze bieden inzicht in haar rol binnen het ecosysteem, mogelijke concurrentie met andere soorten en andere belangrijke biologische parameters, waaronder nichebreedte, trofische specialisatie, voedselkeuze enzovoort. Hoewel er verschillende wetenschappelijke artikelen beschikbaar zijn over de dieetsamenstelling van grote carnivoren, is er een gebrek aan informatie over de voedingsvoorkeuren van de moeilijk waarneembare Maleise beer in de veranderende landschappen van Zuidoost-Azië.

Maleise beren, of honingberen, met uiteenlopende leefgebieden en een zeer gevarieerde voedselkeuze, tonen bijzonder aanpassingsvermogen en een groot overlevingsvermogen, zelfs in aangetaste landschappen (bijv. door palmolie plantages). Door krimpend leefgebied en hun behoefte aan calorierijk voedsel — wat hen vaak buiten beschermde gebieden drijft — is het risico op conflicten met mensen aan het toenemen. De toename van menselijke aanwezigheid en antropogene activiteiten, zowel binnen als buiten beschermde gebieden, maakt het essentieel om te begrijpen hoe Maleise beren het landschap in ruimte en tijd gebruiken, waar en waarom zij in gebieden het meest voorkomen, en van welke voedselbronnen zij afhankelijk zijn. Dit inzicht is nodig om samenleven te bevorderen en praktisch effectieve natuurbeschermingsplannen te ontwikkelen door beheerders van beschermde gebieden.

Het project heeft tot doel het dieet van Maleise beren te begrijpen en een gemeenschapsgericht natuurbeschermingsmodel te ontwikkelen voor het samenleven van beren en mensen in het landschap. De vastgestelde doelstellingen omvatten:

  • Het bepalen van het dieetpatroon van Maleise beren in relatie tot landbouwpraktijken;
  • Het ontwikkelen van een risicowaarschijnlijkheidskaart voor mens-zonnebeerconflicten in en rond het Dampa Tiger Reserve op basis van bezetting en verspreiding;
  • Het begrijpen van de zorgen en ervaringen van de gemeenschap met betrekking tot conflicten met Maleise beren, inclusief de genuanceerde context waarin deze conflicten plaatsvinden;
  • Het ontwikkelen van een gemeenschapsgericht natuurbeschermingsmodel voor beste beheerpraktijken, inclusief ruimtelijk expliciete afleidende voederstrategieën, en het delen hiervan met gemeenschappen via voorlichtingsworkshops.

…leeft in het meest zuidelijke puntje van de Tropische Andes (Argentinië en Bolivia). Deze regio is één van de laatste verspreidingsgebieden in de evolutionaire geschiedenis van deze soort. In het complex van de Zuidelijke Tropische Andes kan de Brilbeer een zogenaamde ‘sleutelsoort’ zijn voor het begrijpen van de algemene vooruitzichten die zich op middellange termijn zullen aandienen voor het behoud van andere berensoorten in extreme omgevingen of van hun kernpopulaties in de context van de huidige klimaatverandering.

In het kader van het Juco Project – Binational Yaguajuco Project onder S.O.S. Action Wild (Juco betekent beer in de Runasimi-taal en yaguá betekent jaguar in de Guaraní-taal, beide inheemse talen van de regio), zijn de doelstellingen van dit onderzoek het karakteriseren van de trofische ecologie, de beschikbaarheid van voedselbronnen, het habitatgebruik en de habitatkwaliteit, evenals de seizoensgebonden verplaatsingen van de Brilbeer in deze contrastrijke omgeving.

Deze studie is essentieel om de mate van adaptatie en de bedreigingen te bepalen waarmee beren en hun leefgebied in de nabije toekomst geconfronteerd kunnen worden als gevolg van verschillende antropogene drukfactoren en veranderingen in het klimaat en de ecosysteemdynamiek.

De Maleise beer en de Aziatische zwarte beer — beide beschermd onder CITES Appendix I en de Indiase Wildlife (Protection) Act, 1972 — worden door de IUCN geclassificeerd als Kwetsbaar. In India belemmeren beperkte gegevens over de populaties, habitatgebruik van de beersoorten en bedreigingen een effectieve bescherming, terwijl habitatverlies, versnippering en stroperij de risico’s vergroten. Het Namdapha Tiger Reserve in de staat Arunachal Pradesh vormt een zeldzame omgeving waar deze twee berensoorten mogelijk samen voorkomen, maar hun ecologische interacties, ruimtelijke verspreiding en niche-overlap zijn nog onvoldoende onderzocht, te midden van toenemende ontbossing en menselijke druk.

Dit project van het Amity Institute of Forestry and Wildlife heeft tot doel belangrijke gaten in kennis op te vullen door de niche-overlap, ruimtelijke verspreiding en habitatvoorkeuren van deze twee berensoorten in Namdapha te onderzoeken. Met behulp van habitatgeschiktheidsmodellen, analyses van bossen en het identificeren van bedreigingen combineert de studie veldonderzoek — zogenaamde transecten, cameravallen en GPS-gebaseerde waarnemingen — om huidige verspreidingspatronen in kaart te brengen, belangrijke leefgebieden te identificeren en de effectiviteit van natuurbescherming te beoordelen.

Een centraal onderdeel is gemeenschapsgerichte natuurbescherming via voorlichtingsprogramma’s, dorpsbijeenkomsten en workshops om het bewustzijn te vergroten en conflicten tussen mens en beer te verminderen. Door ecologisch onderzoek te integreren met participatieve benaderingen beoogt het project praktische beheerplannen en beleidsaanbevelingen te ondersteunen, met als doel langdurige bescherming van leefgebieden en het voortbestaan van berensoorten in het Namdapha-landschap en in heel Noordoost-India.

Lippenberen (Melursus ursinus) zijn afhankelijk van holen voor voortplanting, het grootbrengen van jongen en beschutting. Toch is hun ecologie met betrekking tot het gebruik van holen nog nauwelijks onderzocht, met name in de Indiase staat Gujarat. Dit nieuwe project van het WCB Research Lab, dat sinds 2025 wordt gefinancierd door Bears in Mind, heeft als doel het onderzoeken van de selectie van holenlocaties door lippenberen in het noorden van Gujarat. Het onderzoeksgebied omvat zowel beschermde gebieden (Jessore en Balaram-Ambaji Wildlife Sanctuaries) als door mensen verstoorde bossen (het Polo-bos en de omliggende gebieden van de reservaten).

Door het bestuderen van habitatkenmerken, terreinstructuren en menselijke verstoringen zal dit onderzoek de belangrijkste factoren identificeren die de keuze voor een hol beïnvloeden. De gegevensverzameling omvat veldonderzoeken, het identificeren van sporen en het gebruik van cameravallen om het gebruik van holen te bevestigen. Milieuparameters zoals hellingshoek, ligging ten opzichte van de zon, vegetatietype en bosbedekking worden vastgelegd, evenals de ruimtelijke nabijheid van waterbronnen, wegen en nederzettingen. Kaartanalyse en statistische modellen, waaronder Generalized Linear Mixed Models (GLMM), zullen worden gebruikt om de geschiktheid van leefgebieden te beoordelen.

De bevindingen zullen bijdragen aan natuurbeschermingsplannen door kritieke holengebieden te identificeren en de risico’s van menselijke activiteiten te evalueren. Dit onderzoek levert wetenschappelijk onderbouwde aanbevelingen voor het beheer van leefgebieden en het beperken van conflicten, ter ondersteuning van duurzame beschermingsinspanningen voor lippenberen in Gujarat.

De Maleise beer (Helarctos malayanus) leeft in de laagland tropische regenwouden van Zuidoost-Azië, waar zijn teruggetrokken gedrag en het moeilijk toegankelijke terrein het monitoren van populaties bemoeilijken. Ondanks recent onderzoek blijft de staat van instandhouding onzeker, vanwege het gebrek aan systematische inspanningen voor populatiemonitoring. Maleise beren staan als Kwetsbaar vermeld op de IUCN Rode Lijst, en hun populaties raken steeds verder versnipperd door ontbossing en stroperij.

Traditionele monitoringsmethoden zoals cameravallen en niet-invasieve genetische bemonstering kennen beperkingen in tropische omgevingen. Het team van het Bornean Sun Bear Conservation Centre (BSBCC) heeft echter innovatieve technieken ontwikkeld, zoals het gebruik van iDNA (beren-DNA verkregen uit bloedzuigers en mestkevers). Deze methode bleek succesvol in het terugwinnen van Maleise beer-DNA en het identificeren van individuele dieren via deze ongewervelden, wat het geschikt maakt voor het monitoren van wilde populaties.

Aangemoedigd door deze resultaten, willen onderzoekers deze aanpak uitbreiden met een veldproef in het Tabin Wildlife Reserve in Maleisië. Daarbij wordt iDNA gecombineerd met andere methoden, zoals cameravallen en sporenonderzoek, om de schattingen van de populatie te verbeteren en beschermingsmaatregelen nauwkeuriger toe te passen.

Bears in Mind financiert dit onderzoeksproject sinds 2025.

Alle beer­soorten worden bedreigd door illegale handel in hun lichaamsdelen, die worden gebruikt als trofeeën, voor consumptie en voor toepassing in traditionele medicijnen. De experts van Monitor Conservation Research Society (Monitor) hebben de afgelopen decennia onderzoek gedaan en handhavingsondersteuning geboden om de illegale handel in beren tegen te gaan – met name, maar niet uitsluitend, in Azië.

Een van de grootste obstakels bij het bestrijden van de illegale internationale handel in berenonderdelen en afgeleide producten, is het gebrek aan effectief gebruik van de Conventie inzake de Internationale Handel in Bedreigde Uitheemse Dieren en Planten. In het kort: CITES. Met 185 leden is CITES ’s-werelds belangrijkste verdrag voor het reguleren en beheersen van de internationale handel in wilde dieren – inclusief alle acht beer­soorten.

Resolutie Conf. 10.8 (Rev. CoP14) uit 2007 stelde vast dat “de aanhoudende illegale handel in delen en afgeleide producten van berensoorten de effectiviteit van de Conventie ondermijnt en dat, als CITES-Partijen en niet-aangesloten staten geen actie ondernemen om deze handel te beëindigen, stroperij kan leiden tot achteruitgang van wilde berenpopulaties die zelfs kunnen uitmonden in het verdwijnen van bepaalde populaties of zelfs soorten.” Ook werd erkend dat “lange termijnoplossingen voor de bescherming en het behoud van beren vereisen dat inhoudelijke en meetbare acties worden genomen”.

De resolutie spoorde de Partijen verder aan tot het ondernemen van verschillende acties en adviseerde dat zij “maatregelen herzien en waar nodig versterken om de bepalingen van de Conventie ten aanzien van delen van soorten die zijn opgenomen in Bijlagen I en II te handhaven, waar het berenonderdelen en -producten betreft.” Daarnaast werd aanbevolen dat Partijen en niet-aangesloten staten “dringend het probleem van de illegale handel in berenonderdelen en -producten aanpakken”.

Monitor heeft vastgesteld dat (ten minste) enkele Partijen bij de Conventie, die betrokken zijn bij illegale en/of niet-duurzame handel in berenonderdelen en/ of -producten, geen significante stappen hebben ondernomen om dit probleem aan te pakken of om de aanbevelingen van Resolutie Conf. 10.8 (Rev. CoP14) op te volgen. Er is geen systematische evaluatie uitgevoerd van de acties van Partijen op dit gebied, en er is dus geen sprake van verantwoording.

Monitor heeft financiering gekregen van Bears in Mind om samen met partners dit probleem te onderzoeken en een beoordeling van de genomen maatregelen uit te voeren, voorafgaand aan de komende CITES Conference of the Parties, die in november 2025 in Oezbekistan zal plaatsvinden.

Wij zijn van mening dat de effectieve uitvoering van Resolutie Conf. 10.8 (Rev. CoP14), en het voortdurend monitoren van de voortgang op dit gebied, absoluut essentieel is om van CITES een effectief instrument voor de bescherming van beren te maken. Het gebrek aan uitvoering ondermijnt niet alleen de Conventie, maar ook de inspanningen en kansen om ervoor te zorgen dat internationale illegale en niet-duurzame handel geen bedreiging vormt voor het behoud van beren.

De populatie lippenberen neemt af in hun verspreidingsgebied als gevolg van aantasting van leefgebied, verlies van leefgebied en conflicten met mensen. Deze bedreigingen zullen naar verwachting toenemen door de toenemende verstedelijking en de vraag naar natuurlijke hulpbronnen. In het afgelopen decennium heeft menselijk ingrijpen in hun leefgebieden geleid tot een toename van het conflict tussen mens en lippenbeer in India.

Rajasthan, de grootste provincie van India, heeft beperkte wetenschappelijke gegevens over lippenberen. Bestaande studies richten zich vooral op de verspreiding, het dieet binnen één beschermd gebied en de lokale perceptie van de soort. Deze studies benadrukken de dringende noodzaak naar meer onderzoek vanwege de toenemende dreiging van stroperij en aantasting van leefgebied. Deze studie, die sinds 2024 wordt ondersteund door Bears in Mind, heeft tot doel de genetische variabiliteit en populatiestructuur in het zuiden van Rajasthan te onderzoeken met als doel data over het landschap en de genetische diversiteit te identificeren en ook bij te dragen aan het project van de IUCN Bear Specialist Group over het in kaart brengen van het verspreidingsgebied van Aziatische beren in het algemeen.

In de westelijke Himalaya van India leven de Himalaya bruine beer (Ursus arctos isabellinus) en de Aziatische zwarte beren (Ursus thibetanus) in de nabijheid van mensen. Deze mensen, van wie velen afkomstig zijn uit verschillende inheemse groepen, zijn in de eerste plaats ofwel veehouders (bijv. de Bakerwals en Gaddis) of landbouwers (verbouwers van met name fruit zoals appels). Deze nabijheid van beren tot mensen wordt steeds meer vergroot door klimaatverandering, die tot gevolg heeft dat gewassen op grotere hoogtes verbouwd worden, wat het verlies van geschikt leefgebied voor beren tot gevolg heeft. Dit leidt tot meer negatieve interacties tussen mens en beer, waaronder, maar niet beperkt tot, meer plunderingen van gewassen door beren en aanvallen op vee. Het grootste deel daarvan wordt ‘beantwoord’ door de boeren of veehouders met het doden van beren als vergelding. Als de financiële gevolgen van het verlies van levensonderhoud door beren niet voldoende worden gecompenseerd, kan het illegale doden van beren als vergelding ook leiden tot toename in illegale handel in delen van beren voor traditionele medicijnen in m.n. China.

Op basis van deze informatie streeft het team er naar om een lokaal netwerk van aangewezen personen in specifieke regio’s te operationaliseren, om actief te werken aan interventies voor de bescherming van mensen en beren; het waarborgen van de bescherming van beren en tegelijkertijd het levensonderhoud van mensen te beschermen.

Bears in Mind ondersteunt het project sinds 2024.