Beer Katya in St. Petersburg, Rusland

In augustus 2011, kwam het leven van beer Katya uitgebreid in de internationale media onder de aandacht. Haar veel te kleine kooi staat in een roestige bus die geparkeerd is op een industrieterrein net buiten het centrum van St. Petersburg. Volgens een Amerikaanse journalist heeft Katya in 1980 een act gedaan tijdens de opening van de Olympische Spelen in Moskou en heeft ze daarna haar leven in een circus in St. Petersburg gesleten. De beer zou al 38 jaar lang gebruikt worden voor menselijk vermaak.

In korte tijd kreeg Alertis hier veel vragen uit binnen- en buitenland over. Katya werd vele malen via de website Bear Alert gemeld. Reden voor Alertis om alles tot de bodem uit te zoeken en het voortouw te nemen namens grote welzijnsorganisaties: WSPA, IFAW, Vier Pfoten, Animals Asia, RSPCA, International Animal Rescue, Born Free Foundation, Free the Bears Fund en de Humane Society International uit de USA.

Het zou een moeilijke taak worden. In Rusland worden wilde dieren op grote schaal in circussen  misbruikt en is dierenwelzijn een weinig besproken onderwerp. De bruine beer is in Rusland geen beschermde soort. Beren worden vaak onder erbarmelijke omstandigheden gehouden. Ze zijn ook een toeristische attractie in met name de historische binnenstad van St. Peterburg. Daar worden ze als kleine (wees)beer over straat gesleept om met argeloze toeristen op de foto te gaan. Deze mensen weten niet dat de moeder tijdens de winterslaap is gedood om zo de jonge beer te bemachtigen. Hier wil Alertis graag een einde aan zien!

Al snel kwamen we er achter dat het verhaal van de journalist niet helemaal klopte. Katya heeft namelijk nooit in de Olympische Spelen in Moskou opgetreden. Katya doet al sinds haar geboorte dienst als circusbeer in en rond St. Petersburg. Ze heeft altijd dezelfde eigenaar gehad die haar van jongs af aan getraind heeft.

Onder druk van de media en naar aanleiding van de vele klachten van dierenwelzijnsorganisaties heeft de overheid eind 2011 en begin 2012 inspecties gedaan om vast te stellen of regels ten aanzien van huisvesting van Katya overtreden werden. In dat geval zou de beer in beslaggenomen kunnen worden. Volgens de inspecteurs was er echter geen reden voor actie. Katya was gezond en maakte het goed volgens hen. Katya is eigendom van haar trainer en deze mevrouw heeft alle benodigde papieren. Zolang er geen ernstige gezondheidsproblemen waarneembaar zijn, is het niet mogelijk Katya weg te halen.

In de zomer van 2012 reisde een medewerker van Alertis naar St. Petersburg om de situatie waarin Katya zich bevindt te kunnen beoordelen, maar ook om na te gaan hoe ernstig het probleem van de jonge beren in het centrum van de stad werkelijk is. Uit het gesprek met de eigenaar, die niet van haar beer gescheiden wil worden, bleek dat Katya al 4 jaar in een transportkist(van ongeveer 1 x 2 meter) die in de bus gelast is, zit. Ondanks dat ziet ze er redelijk goed uit. Ze is alert en eet goed. Het dieet is door advies ter plekke verbeterd.

De teleurstelling was groot toen bleek dat het bijzonder moeilijk zou worden om de beer te helpen. Omdat de eigenaresse geen afstand wil doen van de beer en Katya bovendien te oud is om te transporteren (ze overleeft de narcose zeer waarschijnlijk niet!) is bouw van een verblijf ter plekke de enige oplossing. Het terrein waarop de bus geparkeerd staat is echter geen eigendom van de eigenaar van Katya of het circus, maar van de stad St. Petersburg. De stad heeft plannen met de grond waardoor nieuwbouw vrijwel onmogelijk is. Daarnaast zijn er vele risico’s verbonden aan mogelijke bouw van een verblijf voor Katya. Het gebied is onbeveiligd. Een ieder zou vrij toegang hebben tot het verblijf en de beer. Een risico dat niemand, dus ook Alertis niet, kan nemen. Een groter verblijf met een open gedeelte is veel te gevaarlijk, voor beer en mens. Wat als iemand gewond raakt of erger? En wat gebeurt er met het verblijf als Katya komt te overlijden? We kunnen niet uitsluiten dat er dan andere beren in komen, bijvoorbeeld de beren die op de straat van St. Petersburg als toeristische attractie dienst doen, maar aan het eind van het seizoen losgelaten worden omdat ze te gevaarlijk worden.

Een eind maken aan berenmisbruik in de straten van St. Petersburg heeft prioriteit. Als daaraan voldaan is, kunnen we naar een oplossing voor Katya zoeken. De burgemeester van St. Petersburg heeft tot op heden niet gereageerd op onze herhaaldelijke verzoeken om het berenmisbruik op straat aan banden te leggen. De kans dat we Katya voor het einde van haar leven kunnen bevrijden wordt steeds kleiner. Geen enkele Russische organisatie wil het voortouw nemen en wij voelen ons machteloos. We geven het echter niet op! Op allerlei manieren proberen we de burgemeester te bereiken en de druk waar het kan te vergroten. Ondertussen houden we contact met de eigenaar van Katya en sporen we haar aan het leven van de beer zo draaglijk mogelijk te maken.

UPDATE BEER KATYA

Jan.2016: We hebben het afgelopen jaar diverse pogingen ondernomen om in contact te komen met het circus waar beer Katya zat of de eigenaresse van Katya, helaas zonder resultaat. Geen antwoord meer op onze emailverzoeken en de telefoon lijkt afgesloten te zijn. We geven de hoop dat ze nog in leven is op. Ze zou in april 42 jaar worden, wat een uitzonderlijk hoge leeftijd voor een beer is. 

In 2014 is er in St. Petersburg een campagne gestart door de lokale overheid om meer Westerse toeristen aan te trekken: 'No bears, just beauty!' Sindsdien hebben we geen meldingen meer ontvangen over (jonge) beren op de straten van St. Petersburg. Laten we hopen dat deze vorm van vermaak definitief tot het verleden behoort!